وقتی کمر انسانیت را شکستند

رضا برجی، مستندساز

 

 

 

فاطمه انوری/ اگر به جولای ۱۹۹۵ میلادی برگردیم، با یکی از بزرگ ترین قتل عام های تاریخ مواجه می شوید. قتل عامی که در آن بیش از ۸ هزار مسلمان بوسنیایی در قلب اروپا کشته شدند. سربرنیتسا، شهری که سازمان ملل تنها روی کاغذ آن را به عنوان شهر امن اعلام کرده بود و حالا میراث آن امنیت ۶۰ گور دسته جمعی است.

 

 

نکته جالب اینجاست که سازمان ملل با همه ادعایش در پیگیری حقوق بشر، این جنایت هولناک را جزو وحشیانه ترین و بزررگ ترین قتل عام ها نمی داند و به سادگی آقایان اتو کشیده دیپلمات چشمشان را را بر روی مرگ دهها انسان بسته اند. اما آن جنایتی که در بوسنی صورت گرفت، شاهدان زنده ای دارد که با کابوس آن روزها زندگی می کنند و بعضی از آن ها نظیر “رضا برجی” مستند ساز معاصر کشور که از ۱۴ جنگ بزرگ دهه های اخیر مستند تهیه کرده، سعی در ثبت این واقعه دارند تا ذهن فراموشکار تاریخ این دست جنایت ها را مشمول گذشت زمان نداند. این مستندساز با ۵ بار سفر به کشور بوسنی و هرزگوین ۴فیلم مستند از این کشور تدوین نموده است. آنچه در ادامه می خوانید بخشی از روایت های ناگفته ها و مشاهدات عینی این مستندساز به عنوان یکی از حاضران در جنگ بوسنی در گفت گو با پایگاه تحلیلی رصد- دفتر پژوهش روزنامه خراسان- است:

 

 

 

از جاده مرگ گذشتیم!

پس از فروپاشی یوگوسلاوی سابق و تقسیم آن به ۶جمهوری جدید، بوسنی و هرزگوین نیز با اکثریت جمعیت مسلمان در منطقه اروپا ایجاد شد، اما صرب ها به این منطقه تجاوز کرده و جنگ بی رحمانه و نابرابر بیش از ۴ ساله راه انداختند.

حدود ۳ سال قبل از این جنگ، سازمان ملل سلاح های سنگین و سبک مردم شهر سربرنیتسا را به بهانه دفاع از این کشور و احتیاج نداشتن به این سلاح ها جمع آوری کرده بود، اما تقریبا از ۱۵ یا ۱۶ جولای ۱۹۹۵ زمزمه ی حمله ی صرب ها به سربرنیتسا شروع شد.

سازمان ملل برای این که تعداد کمتری از مردم در این جنگ از بین بروند ۶ شهر شامل براژده، الوگو، سربرنیتسا و … از این کشور را جزء مناطق امن اعلام کرد که نمی توانند به این شهرها حمله کنند و آن ها را به تصرف نظامی خودشان درآورند.

ولی نیروهای صرب به عنوان سومین ارتش بزرگ اروپا، این شهرها را به محاصره کامل خود درآورد به گونه ای که هیچ نیرو و یا مسلمانی نتوانست از موانع صرب ها رد شود و خودش را به داخل و یا خارج شهر سربرنیتسا برساند اما شهرهایی مثل براژده و … بعد از یک سال از طریق تونل توانستند ارتباط برقرار بکنند.

طی چندین سفر به بوسنی هیچ کدام موفق نشدیم به داخل سربرنیتسا برویم و اصلا امکان این که کسی داخل سربرنیتسا برود وجود نداشت، هیچ خبرنگاری نمی توانست برود و تنها خبرنگارانی هم که توانستند داخل شهر براژده بروند خبرنگاران ایرانی بودند بعد از آن هیچ فرد دیگری نتوانست داخل شهر شود چون جاده ی آن معروف به جاده ی مرگ بود.

بر این اساس دقیقا صرب ها به آن جاده مشرف بودند، اما مسلمان ها شبانه کیسه های آذوقه و مهمات را بر دوش داخل شهر می بردند و شب بعدی مجروحان را از داخل براژده به بیرون حمل می کردند ولی این امکان برای شهر سربرنیتسا وجود نداشت چون مسافت خیلی طولانی بود

بنابراین مسلمانان بوسنیایی که به دید و آمادگی کاملی از این جنگ دست یافته بودند ولی از ابتدایی ترین سلاح های جنگی محروم بودند، توانستند شهرهای تصرف شده بسیاری را بازپس بگیرند؛ چرا که طی چهار سال مسلمانان قوی تر از آغاز جنگ شده بودند.

در حقیقت ماه های اولیه جنگ بوسنی آن ها در حال پدافند بودند اما اواخر جنگ به حالت آفبندی رسیده بودند و به نظر می رسد اگر دو هفته دیرتر قرارداد دیتون در نوامبر ۱۹۹۵ که به اجبار به امضای مرحوم “علی عزت بیگوویچ” رئیس جمهور وقت بوسنی رسید، مردم این کشور مطمئنا به پیروزی می رسیدند.

 

 

می خواستند ریشه مسلمانان را از اروپا بکنند!

نیروهای سازمان ملل به جای این که از مردم دفاع کنند و نگذارند که آن ها قتل عام شوند اتفاقا راه را برای شان باز کردند، یعنی نیروهای هلندی حافظ صلح سازمان ملل که به منظور برقراری امنیت در این منطقه مستقر بودند هیچ واکنشی در زمان حمله نیروهای صرب به فرماندهی “راتکو ملادیچ” به این شهر از خود نشان ندادند و صرب ها نیز توانستند بیش از ۸ هزار مسلمان را قتل عام کنند.

در حقیقت قصد سازمان ملل در این فاجعه ریشه کن کردن حضور مسلمانان در کشورهای اروپایی بود. با مشاهده ی اخبار و مستندات این حملات و جنایات در بوسنی و نوع حمایت کشورهای دیگر، دخیل بودن کشورهای اروپایی در این کشتار مشهود است.

 

 

روایت ۷۰دقیقه ای یک فاجعه

در این خصوص فیلم مستندی با عنوان “مادران سربرنیتس ها” که نویسندگی، کارگردانی و فیلمبرداری آن توسط خودم و تهیه کنندگی آن را مرکز گسترش سینمای تجربی ایران برعهده داشته است، قرار بود در سالروز این فاجعه در کشور بوسنی رونمایی شود که به دلیل برخی مشکلات این امر به تعویق افتاده است اما طی چند روز آینده با سفر به این کشور در دو شهر بوسنی از این مستند ۷۰ دقیقه ای که “محمود جوان بخت” کار مشاوره ی آن را برعهده داشته است به نمایش گذارده می شود.

این فیلم مستند طی دو سفر تابستانی و زمستانی به این منطقه با پشت سرگذاشتن مشکلات عدیده ای تهیه شده، اما مستنداتی ارائه می کند که بسیار جالب و تکان دهنده است و حتی می شود ادعا کرد که این فیلم در نوع خود در جهان بی نظیر است.

اولین فیلم مستند در خصوص بوسنی را به کارگردانی آقای ” نادرطالب زاده” با عنوان “خنجر و شقایق” و مستند “فقط خدا” را با همکاری آقای “صدری” ، تهیه کردیم. همچنین فیلم “سال های گلوله و زنبق” در حال مونتاژ است که در ۲۶ قسمت به جنایت صرب ها پرداخته است به گونه ای که در کلیه مناطق بوسنی فیلم برداری شده است و از زوایای مختلف به این جنایت پرداخته شده است.

در فیلم “مادران سربرنیتس ها”، پیرزنی که با او مصاحبه می کنم ﻣﻲگوید: من شاهد بودم که فلان جا، نیروهای صرب با نیروهای هلندی لباس های شان را عوض می کردند تا وقتی که نیروهای صرب دارند دخترها و زن ها را از خانواده ها جدا میﻛﻨﻨﺪ، مردم در برابر آن ها مقاومت نکنند و فکر کنند که این ها نیروهای سازمان ملل هستند. آن ها کمر انسانیت را با جنایت هایشان شکستند.

طی این جریان بالاخره صرب ها وارد شهر می شوند زن ها را از مرد ها و تعدادی از دختران و زنان را از خانواده های شان جدا می کردند و آن ها را به اردوگاه هایی می بردند و شدیدا به این افراد هتک حرمت می کردند و عاقبت هم به شهادت می رساندند.

اما یک عده از مردان شهر سربرنیتسا تصمیم می گیرند خودشان را تسلیم نیروهای صرب نکنند و از راه جنگل خودشان را به نیروهای بوسنیایی برسانند، بعد از دو روز تعدادی از مردان مسلمان و مسلح بوسنیایی به مناطقی که در دست ارتش بوسنی بوده است می رسند تعدادی از افرادی که با این گروه همراه شده بودند در طول راه به شهادت می رسند اما یک گروه عمده بین ۸ تا ۱۰ هزار نفر از این ها به دست صرب ها افتادند.

نیروهای صرب نیز در طول ۴۸ ساعت دست به جنایت هولناکی زدند یعنی آن ها را در گروه های ۱۰، ۲۰ یا ۱۰۰نفره می کردند و در جاهای مختلف آن ها را به شهادت می رساندند و قتل عام ﻣﻲکردند، در فیلمی مستند این واقعه نشان داده میﺷﻮد که چگونه آن ها را سوار کامیون ها می کنند و در علفزاری پیاده می کردند و آن ها را به زانو می نشاندند و از پشت تیر باران ﻣﻲکردند، دو نفر از مسلمان ها را نگاه می دارند تا جنازه ها را به مکان دیگری منتقل کنند و در نهایت آن ها را نیز به شهادت می رسانند.

در این فیلم چگونگی قتل عام مسلمانان را به دست صرب ها و میزان درنده خویی آن ها را نشان می دهد.

 

 

 

 

 

کمک های سازمان ملل حامل مرگ بود!

کمک های سازمان ملل در آن زمان بسیار وحشتناک بود به گونه ای که شاهد پخش شیرخشک های فاسد دو سال تاریخ مصرف گذشته بین مادران بوسنیایی بودیم. این مواد منجر به بیماری و حتی مرگ کودکان آن منطقه شد و حتی به عینه شاهد بودیم از تاریخ انقضای بعضی کنسروهای گوشت توزیع شده توسط سازمان ملل بیش از ۱۰ سال می گذشت.

البته این جنایت رهبران سیاسی مدعی حقوق بشر از چشم مردم جهان پنهان نمانده است و شاهد آن هستیم که در سالروز قتل عام دسته جمعی مسلمانان بوسنی، مردم از ۴۰-۵۰ کشور دنیا در این منطقه حضور می یابند تا انزجار خود را از جنایتکاران این حادثه اعلام کنند و حمایت از مردم بوسنی را به گوش جهانیان برسانند.

 به عنوان مثال سال گذشته ۲۵۰ هزار نفر در این منطقه جمع شدند و امسال پیش بینی می شود بیش از ۴۰۰هزار نفر حضور یابند، یعنی به هر میزان که از این جنایت بگذرد و حامیان حقوق بشر سکوت کنند و این جنایت را محکوم نکنند، عواقب آن به ضررشان تمام میﺷﻮد.

متاسفانه چون آمریکا، کشورهای اروپایی و سازمان ملل نمی خواستند برابری مذهبی و نژادی بین مردم در اروپا برقرار شود، تصمیم گرفتند کلیه مردم مسلمان را از اروپا بیرون کنند که جنگ های بوسنی و … را به راه انداختند.

 

 

ایران پیشرو؛ اما ضعیف!

در این جریان، کمتر از یک ماه از آغاز جنگ، رهبر معظم انقلاب آیه الله جنتی را به عنوان نماینده مخصوص خود در کشور بوسنی برگزیدند و ایشان سریعا به این منطقه سفر کردند تا وسایل اولیه مورد نیاز مردم و ارتش بوسنی را تهیه کنند.

هم اکنون مردم بوسنی به این مطلب اذعان دارند که اگر ایران نبود ما همین مقدار سرزمین خود را نیز از دست می دادیم چون ایران تنها و تنها کشوری بود که به ما آموزش های نظامی را یاد داد و به ما کمک کرد تا از جهات مختلف بتوانیم درمقابل صرب ها بایستیم.

در حادثه جنگ بوسنی و کشتار وحشیانه مسلمانان، دستگاه دیپلماسی ایران ضعیف عمل نکرد اما بهتر از این ها میﺗﻮانست اقدام کند. ولی رسانه ها به جز تعداد بسیار معدودی به حوادث بوسنی نپرداختند حتی مستندسازان نیز برای شرح ابعاد مختلف این جنایت به بوسنی اعزام نشدند و رسانه ملی نیز در این زمینه کم کاری کرد که به ضعف عملکرد مسئولین وقت آن زمان را می رساند.

امیدوارم دوباره مردم سربرنیتسا به این شهر بازگردند تا زندگی در آن جریان پیدا کند و دوباره احیا شود.

 

 

مطالب مرتبط

• مطلبی در این ارتباط یافت نشد.‏